Euskadiko Hirugarren Sektore Soziala ekitate digitalaren erronkaren aurrean

Digitalizazioaren azelerazioa aldatzen ari da herritarrak eta eskubideak bermatzeko baldintzak. Zerbitzu publikoetarako sarbidea, parte-hartzea, pribatutasuna, tratu-berdintasuna edo autonomia gero eta gehiago daude modu desberdinean banatutako azpiegitura eta erabaki teknologikoen mende. Esparru horretan, eskubide digitalen kontzeptua da nagusi, hau da, oinarrizko eskubideen eta eskubide sozialen proiekzioa ingurune digitaletan.

Eraldaketa horrek aukera garrantzitsuak ematen ditu. Teknologiek informazioa eskuratzeko erraztasunak eman ditzakete, prozesu jakin batzuk sinplifikatu, parte hartzeko bideak zabaldu, eragileen arteko koordinazioa hobetu eta harreman- eta ikaskuntza-modu berriak erraztu. Hala ere, oztopoak sor ditzakete, mendekotasun-egoerak areagotu eta lehendik dauden desberdintasun sozialak handitu.

Ekitate digitala ez da soilik pertsona gehiagok teknologia erabiltzea, baizik eta baliabide, ezagutza, laguntza edo beharrezko baldintza egokirik ez izateagatik inor baztertuta ez geratzea bermatzea, bai eta pertsonek teknologia nola erabiltzen den ulertu ahal izatea, erabilerari buruzko erabaki informatuak hartzea eta ingurune digital irisgarri, seguru, demokratiko eta aniztasunarekiko errespetuzkoetan moldatzea ere.

Nazioartean, Nazio Batuek, Etorkizunerako Itunaren eta haren Itun Digital Globalaren bidez (2024), pertsonengan oinarritutako eraldaketa digital inklusiboaren beharra azpimarratu dute, eta gogorarazi dute giza eskubideak intentsitate berarekin babestu behar direla ingurune digitalean. Europan, Hamarkada Digitalerako Eskubideei eta Printzipio Digitalei buruzko Europako Adierazpenak (2023) ikuspegi hori sendotzen du sarbide unibertsalaren, datuen babesaren, diskriminaziorik ezaren, gardentasunaren eta sistema automatizatuen giza kontrolaren inguruan. Estatu mailan, Eskubide Digitalen Gutunak (2021) berdintasunaren, pribatutasunaren, hezkuntzaren, lanaren eta haurren babesaren arloko bermeak zehazten ditu. Euskadin, Euskadi 2025 Eraldaketa Digitalerako Estrategiak, berrikuntzaz eta lehiakortasunaz gain, sartzeari, trebakuntzari eta eten digital berrien prebentzioari buruzko erreferentziak ditu.

Errealitate horren aurrean, Euskadiko Hirugarren Sektore Soziala (EHSS) bereziki garrantzitsua da. Batetik, gizarte digitalaren ondoriozko desberdintasunak modu biziagoan pairatzen dituzten pertsonei eta kolektiboei zuzenean laguntzen dielako. Eten digital horiek, praktikan, oztopo gehigarri bihurtzen dira eskubideak baliatzeko eta oinarrizko prestazioak eta zerbitzuak eskuratzeko. Bestalde, EHSS funtsezko eragile bat da esku-hartze sozialean, eraldaketa teknologikoak eskubide sozialetan dituen ondorioak hautemateko, interpretatzeko eta premia zehatz bihurtzeko gai dena. Sektoreko erakundeek, beren jardueraren bidez, digitalizazioak autonomia pertsonalean, pribatutasunean, tratu-berdintasunean, parte-hartze sozialean edo zerbitzu publikoetarako sarbidean nola eragiten duen identifika dezakete, arlo digitalaren inpaktu sozialen behatzaile pribilegiatu bihurtuz.

Euskadiko Hirugarren Sektore Sozialaren egoera eraldaketa digitalaren erronkaren aurrean (2021) izeneko txostenak digitalizazioari ikuspegi sozialetik heltzearen garrantzia adierazten zuen, 2024ko Euskadiko Hirugarren Sektore Sozialaren Liburu Zuriak gorabidean dauden erronken artean kokatzen dituen gaiak aurreratuz, hala nola ekitate digitala (4. erronka).

Testuinguru horretan, Hirugarren Sektore Sozialaren Euskal Behatokiak, 2026ko apirilaren 21ean, Bilbon, Digitalizazioa, desberdintasuna eta eskubideak: Euskadiko Hirugarren Sektore Soziala ekitate digitalaren erronkaren aurrean izeneko jardunaldia antolatu zuen. Hirugarren Sektore Sozialaren eta eskubide digitalen arteko harremanari buruzko hausnarketa egiteko gune gisa antolatu zen, haren dimentsio soziala ikusarazteko, digitalizazioari lotutako erronka nagusiei heltzeko eta EHSSren esperientziak eta ikaskuntzak partekatzeko.

Jardunaldia hiru zati edo bloketan egituratu zen. Lehenengoaren helburua desberdintasun digitalei buruzko azterketa-esparru bat eskaintzea izan zen, desberdintasun horien askotariko dimentsioak eta eragin soziala ulertzea ahalbidetzeko, eta Fundació Ferrer i Guardiako Sandra Gómezek parte hartu zuen. Bigarren blokea eskubide digitalen arloko eztabaida nagusi batzuetan sakondu zen, bi adituren begiradarekin: Pablo Garizar (Deustuko Unibertsitatea) eta Diana Franco (bitartekaritza digitalean, gizarte-berrikuntzan eta gobernantza teknologikoan aditua). Hirugarren blokea esperientzia-mahai bati eskaini zitzaion, eta Euskadiko Hirugarren Sektore Sozialeko hiru erakundek parte hartu zuten: Sartu Alava, APTES eta Bizitegik. Eskubide digitalei lotutako praktika zehatzak aurkeztu zituzten hainbat esku-hartze eremutatik.

Testu honek jardunaldi horretan sortutako ideia nagusiak bildu eta aurkeztu nahi ditu.

Eten digitaletik desberdintasun soziodigitaletara

Francesc Ferrer i Guàrdia Fundazioko Sandra Gómezek desberdintasun digitala ulertzeko lehen gakoak eman zituen. Denbora askoan, eten digitala tresna eta gailu digitaletarako sarbidea zutenen eta horiek ez zituztenen arteko distantzia gisa interpretatu zen batez ere, baina, gaur egun, badirudi egokiagoa dela desberdintasun soziodigitalen kontzeptuaz hitz egitea; izan ere, desberdintasun digitalak ez dira soilik teknologikoak, ekonomia-, hezkuntza-, lurralde-, belaunaldi-, kultura- eta genero-desberdintasunekin lotura estua baitute.

Desberdintasun sozial horiek teknologien sarbidea, ikaskuntza eta erabilera baldintzatzen dituzte; hala, gizarteratze digital txikiak indartu egin ditzake kalteberatasun-, mendetasun- edo bazterkeria-egoerak. Horregatik, desberdintasun sozialak eremu digitalean ere islatzen dira: diru-sarrera gutxien dituzten pertsonek gailu zaharragoak, konexio mugatuak edo telefono partekatuak izaten dituzte; hezkuntza-maila txikiagoa dutenek zailtasun handiagoak izan ditzakete prozedura konplexuak ulertzeko; eta laguntza-sare hurbilik ez dutenek beste pertsona batzuen mende egon behar izaten dute eguneroko bizitzako funtsezko kudeaketak egiteko.

Testuinguru honetan indarrez azaltzen den eta kontuan hartu behar den beste alderdi bat ikuspegi intersekzionala da; izan ere, generoa, adina, desgaitasuna, egoera ekonomikoa, hezkuntza-ibilbidea, jatorria, osasuna, inguruneen irisgarritasuna edo bizilekua konbinatzen badira inklusio edo bazterketa digitaleko oso esperientzia desberdinak sortu ahal dira.

Azkenik, desberdintasun soziodigitalei dagokienez, Sandra Gómezek adierazi zuen hiru dimentsioen arteko elkarrekintzaren emaitza direla: teknologien eskuragarritasunari, erabilerari eta aprobetxamenduari dagokienez, plano indibidualenari erreferentzia egiten dion mikro dimentsioa; meso dimentsioa, non, besteak beste, gaikuntza eta akonpainamendu digitala ematen diren ingurune hurbilena dena; eta makro dimentsioa, maila globalean gertatzen diren politika digitalak, digitalizazio-ereduak, enpresa teknologiko handien erabakiak eta azpiegitura digitalak baldintzatzen dituzten harreman geopolitikoak hartuko lituzkeena.

IDAUA indizea: sarbidea, erabilera eta aprobetxamendua

Konplexutasun hori aztertzeko, Fundació Ferrer i Guàrdia fundazioak IDAUA indizea garatu du, desberdintasun soziodigitalak neurtzeko tresna, inklusio digitalaren mailaren erradiografia orokorra lortzeko eta profil desberdinak identifikatzeko. Hiru dimentsiotan oinarrituta dago: sarbidea, erabilera eta aprobetxamendua.

Sarbidearen dimentsioak konexioaren eta gailuen eskuragarritasuna barne hartzen du, baina baita horien kalitatea eta egokitasuna ere. Horri dagokionez, egunean zehar aurkeztutako datuek erakusten dute herritarren % 25,3k oraindik ez duela ordenagailurik, % 8,6k ez duela telefono adimendunik eta % 7,3k ez duela Interneteko konexiorik mugikorrean. Gainera, gailuen eta aplikazioen erabilgarritasunak berak bazterketa eragiten du; izan ere, gizarteratze digital txikia dutenen % 62,9k uste du appetan eta gailuetan ondo nabigatzen duela, eta % 98k, berriz, inklusio digital handiko profila dute.

Erabileraren dimentsioak ingurune digitalean moldatzeko beharrezkoak diren gaitasunak biltzen ditu, eta nabarmentzen da gaitasun nahikoak eskuratu dituztela adierazten duten gizonen ehunekoa handiagoa dela emakumeen ehunekoa baino, batez ere, arazo teknikoak konpontzeari dagokionez, non % 45,2 baita emakumeena eta % 65,8 gizonena. Gainera, zenbat eta ikasketa-maila handiagoa izan, orduan eta konpetentzia gehiago bereganatzen dira.

Aprobetxamenduaren dimentsioa teknologia modu autonomoan eta helburu esanguratsuetara bideratuta erabiltzeko gaitasunari dagokio: eskubideak eta aukerak eskuratzea, lan egitea, ikastea, parte hartzea, harremanak izatea edo eguneroko premiak konpontzea. Besteak beste, autokonfiantza, teknologiarekiko jarrera eta teknologiaz jabetzeko gaitasuna barne hartzen ditu.

Hiru dimentsio horiek aukera ematen dute gizarteratzeko profil digital baxua, ertaina eta altua bereizteko, kontuan hartuta, halaber, diru-sarreren maila, ikasketa-maila, adina, bizi den udalerriaren dimentsioa eta generoa.

Generoa, adina eta konfiantza digitala

Ondoren, Sandra Gómezek adierazi zuen genero-ikuspegiak desberdintasun espezifikoak ikusteko aukera ematen duela. Emakumeek gizonen azpitik baloratzen dituzte beren gaitasun digitalak, eta autokonfiantza digitaleko maila txikiagoak dituzte. Esate baterako, gizonek % 20ko konfiantza digital oso handia dute, eta emakumeek, berriz, % 12,6, eta, gainera, emakumeen % 52,7k mendetasun digitala dutela dio, gizonen % 38,4ren aldean. Hala ere, desberdintasun horiek ez zaizkie berezko gaitasunei egotzi behar, izan ere, gizarte honetan dauden  estereotipoek eta genero-desberdintasunek sortzen dituzten ondorioak dira.

Adina ere faktore garrantzitsua da, baina ez du berez bazterketa digitala azaltzen. Adinekoek, oro har, gizarteratze-maila txikiagoak dituzte, baina taldearen barruan aniztasun handia dago. Pertsona batek bere adinagatik ezin duela ikasi pentsatzea oztopo gehigarri bihur daiteke. Edadismo digitalek espektatibak murrizten dituzte, aukerak mugatzen dituzte eta mendekotasuna indartu dezakete. “Brecha Digital 2025 Inkestaren” arabera, pertsonen % 31k uste du adinagatik ezin duela teknologiarekin (edadismo propioa) maneiatu, eta % 24k uste du adinekoek jada ezin dutela ikasi (edadismo orokorra). Trebakuntzaren abiapuntua ikasteko gaitasunarekiko konfiantza izan behar da, erritmo desberdinak errespetatu behar dira eta premia eta motibazio zehatzekin lotu behar da.

Ondoren, jardunaldiaren bigarren zatiari ekin zitzaion, eta Pablo Garaizarrek (Deustuko Unibertsitatea) lehenik eta Diana Francok (bitartekari digitala) bigarrenik hitz egin zuten.

Subiranotasun digitala eta gobernantza teknologikoa

Ekitate digitala ere ez dago norbanakoen gaitasunen mende soilik; gainera, teknologiak nork kontrolatzen dituen, zein interesekin diseinatzen diren eta teknologia horietan demokratikoki esku hartzeko zer aukera dauden ere baldintzatzen du.

Pablo Garaizarren hitzaldiak AEBetako enpresa teknologiko handiekiko mendekotasun handian jarri zuen arreta. Sistema eragile, biltegiratze-zerbitzu, komunikazio-tresna, produktibitate-aplikazio, sare sozial eta adimen artifizialeko sistema gehienak konpainia-talde txiki batekoak dira.

Enpresa horiek irtenbide merkeak edo, itxuraz, doakoak, azkarrak, elkarreragingarriak eta erabilerrazak eskaintzen dituzte, eta horrek administrazio publikoetan, erakundeetan eta etxeetan sartzea erraztu du. Software libreko edo deszentralizatuko alternatibak badaude, baina horietara migratzeko inbertsio, ezagutza tekniko, euskarri eta zerbitzari gehiago behar dira, eta pertsona guztiek ez dakite nola egin.

Pablo Garaizarrek adierazi zuen zailtasun horiek onartzea funtsezkoa dela, baina subiranotasun digitala ez dela soilik pertsona bakoitzari programa desberdin bat erabiltzeko gomendatuz lortzen. Horrek inbertsio kolektibo eta iraunkorra eskatzen du azpiegitura publikoetan, softwarean eta garapen teknologiko propioetan. Europak inbertsio soziala bultzatzen duen bezala, inbertsio teknologikoa ere indartu behar du, mendekotasunak murrizteko eta konponbide irisgarriak, seguruak eta interes komunera bideratutakoak bermatzeko.

Mendekotasun teknologikoak ondorioak ditu hainbat eskubidetan; izan ere, adierazpen-askatasunari eragin diezaioke algoritmoek erabakitzen dutenean zer eduki erakusten, ezkutatzen edo ezabatzen diren, edo plataformek, bots-ek eta berehalako erreakzioa eragiteko diseinatutako edukiek gogoeta egitea eta epe luzeagoko alternatibak egitea zailtzen dutenean. Gainera, desmobilizazio politikoa sor dezake; izan ere, toxikotasunak, jazarpenak, desinformazioak eta konfrontazio-dinamikak gune digital batzuk antolaketa kolektiborako eta parte-hartze demokratikorako aurkako ingurune bihurtzen dituzte.

Pablo Garaizarren arabera, pribatutasuna beste elementu nagusi bat da. Zerbitzu askoren itxurazko doakotasunak normalizatu egin du ohiturei, harremanei, lehentasunei, desplazamenduei eta portaerei buruzko datuak biltzen dituen informazio-lagapen etengabea, eta askotan pertsonok ez dugu ulertzen lagapen horren irismena.

Subiranotasun digitalak teknologiaren gaineko gaitasun demokratikoa berreskuratzea dakar, eta gutxienez lau dimentsio hartu behar ditu kontuan: azpiegiturak, programak eta garapenak, datuen jabetza eta erabilera, eta gobernantza-mekanismoak. Badaude alternatibak: software librea, biltegiratze-sistema propioak, tresna deszentralizatuak, sare sozial federatuak, pribatutasuna lehenesten duten komunikazio-zerbitzuak edo adimen artifizial arduratsuko proiektuak, eta aukera horiek desberdintasunak automatikoki ezabatzen ez badituzte ere, erakusten dute egungo teknologiak ez direla bakarrak.

Bukatzeko, Pablo Garaizarrek adierazi zuen kontua ez dela berrikuntza oro baztertzea, ezta jarrera teknofobo bat defendatzea ere, baizik eta konpainia handiei erabat amore ez ematea, eta tresna bat hartu aurretik, agian komeni da galdetzea zer funtzionaltasun ematen duen, zer informazio eskatzen duen trukean, zer eskubide lagatzen diren eta zer gizarte-eredu sendotzen laguntzen duen.

Gaikuntza eta bitartekaritza digitala herritar aktiboentzat

Diana Francoren hitzaldia arrail digitalaren kontzeptuaz izan zen, eta pertsona beraren esperientzian bat etor daitezkeen hainbat oztopo mota bereizi zituen.

Sarbide-arrakala bat dago, gailurik edo konexiorik ezarekin lotuta; erabilera-arrakala bat, ezagutzarik ezarekin lotuta; jabetze-arrakala bat, pertsona batek tresna bat erabiltzen dakienean agertzen dena, baina tresna hori bere bizitzan modu esanguratsuan txertatzea lortzen ez duenean; kultura-arrakala bat, balioei, itxaropenei eta irudimenei lotua; eta kalteberatasun-arrakala bat, teknologia maiz erabiltzen dutenei ere eragiten diena.

Azken dimentsio horrek erakusten du gaitasunak izateak ez gaituela nahitaez babesten zainketaren, datu-bilketa masiboaren, iruzurraren, manipulazioaren edo erabaki automatizatuen aurrean. Pertsona bat aise molda daiteke plataforma batean, eta, aldi berean, oso posizio desberdinean egon daiteke zerbitzua kontrolatzen duenaren aurrean.

Zaurgarritasun digitala ez da soilik prestakuntza-ikastaroekin konpontzen, eta pertsonek eskubidea dute, teknologiak erabiltzeaz gain, sistema opakuen, ez-seguruen edo informazioa ateratzeko diseinatuta daudenen eraginpean ez geratzeko. Horregatik, trebakuntzak tresnen ulermen kritikoa izan behar du: nola funtzionatzen duten, zer datu biltzen dituzten, zer interes txertatzen dituzten, zer arrisku sortzen dituzten eta zer aukera dauden.

Diana Francok adierazi zuenez, bitartekaritza digitala herritartasun aktibo baterantz bideratu behar da, eta kontua ez da pertsonak edozein sistematara pasiboki egokitzea, kontua da arlo hori ulertzeko, aukeratzeko, parte hartzeko eta eskura ditugun teknologiei buruzko erabaki onenak hartzeko gaitasuna indartu behar dela.

Euskadiko Hirugarren Sektore Soziala eskubide digitalen erabileran

Azkenik, hirugarren eta azken blokeari hasiera eman zitzaion. Bertan, EHSSko hiru erakunderen esperientziak ezagutu ahal izan genituen, eskubide digitalei lotutako proiektu zehatzak aurkeztu baitzituzten hainbat esku-hartze eremutatik.

Desberdintasun digitalek bereziki eragiten diete gizarte-erakundeek lan egiten duten pertsonei eta kolektiboei. Administrazio publikoaren digitalizazioa da eremurik ikusgarrienetako bat; izan ere, pertsona askok ez dituzte zerbitzu elektronikoak erabiltzen gaitasun faltagatik, eskuratzeko zailtasunengatik, prozeduren konplexutasunagatik edo konfiantzarik ezagatik, eta laguntza behar dutenean, batez ere senideengana, lagunengana edo profesionalengana jotzen dute.

Horrela, gizarte-erakundeek gero eta handiagoa den bitartekotza digitalaren funtzioa hartu dute beren gain, gailuak erraztuz, hitzorduak eskatzen lagunduz, espedienteetara sartuz, prestazioak eskatuz, komunikazioak interpretatuz edo identifikazio digitaleko sistemak kudeatuz, besteak beste; hala ere, funtzio horrek ez luke mekanismo iraunkor bihurtu behar, eta laguntzeak indartu egin beharko luke pertsonek beren gaitasun digitalekiko duten autonomia eta gaikuntza.

Aldi berean, erakundeek eraldaketa-prozesuei aurre egiten diete: kudeaketa digitalizatzea, barne-komunikazioa, ekipoen koordinazioa, datuen babesa, urruneko arreta, adimen artifiziala sartzea, etab. Horregatik, garapen digitalak pertsonei zein erakundeei zuzendutako proiektuen parte izan beharko luke.

Saregune: teknologia, enplegua eta komunitatea

Ainara Pérezek Sartu Alava-ren Saregune proiektua aurkeztu zuen, alfabetatze digitala inklusio, partaidetza eta dinamizazio komunitarioko tresna bihur daitekeela erakutsi zuena. Gasteizko Alde Zaharrean kokatutako dinamizazio digitaleko zentroa da. Hogei urte baino gehiago daramatza inklusioa eta aniztasuna lantzen, teknologia eta software librea erabiliz.

Sareguneren arabera, eten digitala dimentsio anitzeko fenomenoa da, eta tresna digitalak erabiltzeko beharrezko trebetasunak ez ezik, prozesu eta zerbitzu digitalen ulermena, teknologiaren erabilera estrategikoa eta ingurune horietan modu autonomo eta seguruan moldatzeko konfiantza ere biltzen ditu. Ikuspegi horretatik, alfabetatze digitala funtsezko tresna da eskubideak, autonomia eta parte-hartze sozial eraginkorra bermatzeko.

Ainara Pérezek adierazi zuen proiektuak doako prestakuntza teknikoa eta soziala uztartzen dituela, ezagutza digitalak, software librea, metodologia egokituak eta baliabide aplikatuak eta elkarlana, kolektiboen ezagutza, aniztasuna eta estereotipo sozialen haustura barne hartzen dituena. Horrela, teknologia tresna bihurtzen da, baita harremanak, ikaskuntzak eta prozesu komunitarioak sortzeko aitzakia ere.

Elementu esanguratsuenetako bat parte-hartzaileen rol-aldaketa da; izan ere, haietako batzuek, gaitasun tekniko eta sozialetan prestakuntza trinkoa jaso ondoren, enplegua lortu dute dinamizatzaile gisa Sareguneko Zentroan bertan. Zeregin berri horretan doako prestakuntza-ikastaroak ematen dituzte, banakako prozesuei laguntzen diete eta ingurune hurbileneko pertsonak eta baliabideak konektatzen dituzte.

Proiektuaren eragina hainbat mailatan gertatzen da. Alde batetik, dinamizatzaileek enplegua, aintzatespena eta ikasitakoa komunitateari itzultzeko gaitasuna lortzen dute; beste alde batetik, auzoko pertsonek doako prestakuntza, laguntza pertsonalizatua eta hurbileko erreferenteak eskuratzen dituzte, eta, azkenik, komunitateak onura ateratzen du ezagutzaren demokratizaziotik, eta laguntza-sareak sortu eta espazio inklusibo bat egoteagatik.

Gizarte teknologoaren figura

APTESeko Adriana Martinezek gizarte-teknologoaren figura aurkeztu zuen, esku-hartze sozialean arlo digitalaren presentzia gero eta handiagoari erantzuteko. Gizarte-arloko profesionala da, eta beharrezko gaitasun digitalak ditu laguntzen dien pertsonen artean irtenbide teknologikoen erabilera sustatzeko eta erakundeko beste profesional batzuei laguntzeko. Horretarako, pertsona bakoitzaren beharrak eta erritmoak errespetatuz hurbiltzen dio teknologia, ekipoen gaitasun digitalak indartzen ditu eta ikuspegi sozialetik digitalizatutako produktuak eta zerbitzuak diseinatzen laguntzen du.

Gizarte-teknologoaren funtzioen artean daude tresnak arakatzea, baliabideak identifikatzea, gaitasunak eta beharrak baloratzea, autonomia erraztuko duten irtenbideak sustatzea eta material didaktikoak sortzea. Lagundutako pertsonen ezagutza diseinu teknologikoko espazioetara ere eraman dezake. Bere esku-hartzea Frontofficean, pertsonekiko harreman zuzenean, edota erakundearen backofficean izan daiteke.

Hori dela eta, APTESek, Eusko Jaurlaritzaren laguntzarekin, Euskadiko Hirugarren Sektore Sozialaren antolaketa bizkortzeko programa jarri du abian. Programa horren helburua erakundeetan hausnarketa eta ondorengo antolaketa-ekintza erraztea eta azkartzea da, Gizarte-Teknologoen hedapena bultzatzeko.

Adriana Martínezek adierazi zuen erakundeekiko lanean orain arte gai komun batzuk identifikatu direla, hala nola, gaitasunen oinarrizko maila, gutxi formalizatutako prozesuak, bikoiztasunak, dokumentuen desantolaketa, konfidentzialtasunarekiko kezka eta koordinazio gutxiko tresnak aldi berean erabiltzea. Horren aurrean, ekintza zehatzak planteatu dira: bileretan espazio txikiak eskaintzea irtenbide digitalak partekatzeko, profesionalen eta lagundutako pertsonen gaitasunak ezagutzea, izapideetarako baliabide egokituak sortzea, lizentziak eta aplikazioak antolatzea, komunikazio-tresnen erabilera hobetzea eta zerbitzu digitalen diseinu sozialean parte hartzea.

Amaitzeko, esan dezakegu esperientzia honen ekarpen nagusia izan dela erakustea eraldaketa digitala ez dela soilik teknologia erostea. Hausnarketa, erantzukizun definituak, prestakuntza eta erakundearen misioarekin eta balioekin koherentea den estrategia bat behar dira.

Bizitegi: praktikatik ikastea

Marta Fernándezek eta Cosme Galdizek aurkeztu zuten Bizitegi erakundearen arabera,  gizarte-eskubideak eskuratzeko prozesu zabalago baten barruan kokatu behar da akonpainamendu digitala. Bere tailer sozialaren helburua da pertsonek beren eskubideak eta betebeharrak ezagutzea, dauden gizarte-baliabide eta -prestazioei buruzko informazioa eskuratzea eta autonomia pertsonala handitzea, gizarte-bazterkeriako arriskuan edo egoeran dauden pertsonen dokumentazio falta murrizteko.

Lana taldean egiten da, eta horrek aukera ematen du loturak sortzeko eta irakasten duenaren eta ikasten duenaren arteko harremana eraldatzeko, eta, gainera, gizarte-bazterkeriako arriskuan edo egoeran dauden pertsonak ez dira soilik laguntza jasotzen dutenak, bertan esperientziak partekatzen dituzte, zalantzak argitzen dituzte eta ezagutzak ematen dituzte, eta horrek konfiantza errazten du eta gaitasunak ikusarazten ditu.

Marta Fernándezek eta Cosme Galdizek tailerrean lantzen diren edukiak aurkeztu zituzten, pertsonen benetako premiekin lotuta daudenak: BAKQ, Cl@ve, Eusko Jaurlaritzaren Nire Karpeta, aldundien espedienteak, Osakidetzako Osasun Karpeta, Etxebide, Lanbide, kontsulatuak, Metaposta edo Nik Patrika, horrela herritar gisa dituzten eskubideak egikaritu ahal izateko.

Ondoren, Marta Fernándezek adierazi zuen esperientzia lau gakotan oinarrituta garatzen dela. Lehenengoa jarraitutasuna da, prestakuntza isolatua ez baita nahikoa izaten eta ikaskuntza egunerokoan integratu behar baita. Bigarrena praktika da, pertsona bakoitzaren beharretatik eta egoera berezitik abiatzen baita. Hirugarrenean, ikasitakoak eguneroko bizitza benetan hobetzen duela egiaztatu behar dute pertsonek, eta laugarrenean, berriz, gauza berriak ikasten jarraitzeko jakin-mina eta gogoa piztu behar dira.

Esperientziaren azken helburua da pertsonek beren kabuz gero eta gauza gehiago egin ahal izatea, erantzukizunak beren gain hartu ahal izatea eta erabakitzeko gaitasuna handitzea, autonomia digitala ahalduntze pertsonalerako eta sozialerako prozesuan integratzeko.

Amaitzeko

Jardunaldiari esker egiaztatu ahal izan zen Hirugarren Sektore Soziala posizio pribilegiatuan dagoela desberdintasun digitalak detektatzeko, premia zehatz bihurtzeko eta hurbileko erantzunak garatzeko. Sektoreak ezagutza sortu eta transferitu dezake, bere esku-hartzeetan ikuspegi digitala txertatu, antolaketa-praktika arduratsuak garatu, tresna eskuragarriak sustatu, aktibismo digitala bultzatu eta politika publikoetan eragin.

Norabide horretan aurrera egiteko, beharrezkoa izango da datuak izatea, laguntzari baliabideak ematea, erakundeen gaitasunak sendotzea, zerbitzu publikoetara iristeko askotariko bideak zaintzea eta herritarrei eta Hirugarren Sektore Sozialeko erakundeei txertatuko zaizkien gobernantza teknologikoko mekanismoak sortzea.

Premia hori sektorea sustatzeko tresna publikoetara ere zabaltzen hasi da. Ildo horretan, Hirugarren Sektore Soziala eta Gizarte Ekintza Sustatzeko Zuzendaritzak aldaketa bat egin du 2026rako EHSSrako laguntzen deialdian, bereziki esku-hartze sozialerako ezagutzaren kudeaketa-lerroan, eta finantzatu daitezkeen jarduerak ikerketa-arlo estrategiko batzuekin lotu ditu. Horien artean berariaz sartzen da Euskadiko Hirugarren Sektore Sozialaren digitalizazioa, ezagutza aplikatua sortzearen, erakundeen gaitasunak indartzearen eta eraldaketa digitaleko prozesuak bideratzearen garrantzia aitortuz. Txertatze hori urrats garrantzitsua da, betiere digitalizazioa ez bada berez helburu gisa ulertzen, baizik eta esku-hartze soziala hobetzeko, desberdintasun soziodigitalei aurre egiteko eta eskubideak benetan baliatzen direla bermatzeko bitarteko gisa.

Ikuspegi horretatik, ekitate digitala ez da pertsona guztiek teknologia gehiago erabiltzea, ezta bizitza sozial osoa ingurune digitalera eramatea ere; aitzitik, bermatu behar da inork ez dituela bere eskubideak murriztuko baliabiderik edo gaitasunik ez duelako, pertsonek autonomiaz ulertu, erabaki eta jardun dezaketelako eta teknologia gizarte bidezkoago, parte-hartzaileago eta demokratikoago baten zerbitzura dagoelako. Erronka, beraz, ez da soilik pertsonei laguntzea digitalizaziora egokitu daitezen, baizik eta digitalizazioa eraldatzen laguntzea, pertsonengana egokitu dadin, haien eskubideak errespeta ditzan eta guztien onerako izan dadin.

Bibliografia

Asamblea General de las Naciones Unidas (22 de septiembre de 2024). Pacto para el futuro (A/RES/79/1). Hemen eskuragarri: https://docs.un.org/es/A/RES/79/1

Parlamento Europeo (23 de enero de 2023). Declaración Europea sobre los Derechos y Principios Digitales para la Década Digital. Diario Oficial de la Unión Europea, C 23/1. Hemen eskuragarri: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/ES/TXT/PDF/?uri=CELEX:32023C0123(01)

Ministerio de Asuntos Económicos y Transformación Digital de España (2023). Carta de Derechos Digitales. Madril: Ministerio de Asuntos Económicos y Transformación Digital de España. Hemen eskuragarri: https://www.lamoncloa.gob.es/presidente/actividades/Documents/2021/140721-Carta_Derechos_Digitales_RedEs.pdf

Eusko Jaurlaritza (2021). Euskadiko Eraldaketa Digitalerako Estrategia 2025. Vitoria-Gasteiz: Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusia. Hemen eskuragarri:
https://www.euskadi.eus/contenidos/informacion/copia_vision_y_mision/es_def/adjuntos/Estrategi-a-para-la-transformacio-n-digital-EUSKADI2025.pdf

EDE Fundazioa (2021). Euskadiko Hirugarren Sektore Sozialaren egoera eraldaketa digitalaren erronkaren aurrean. Vitoria-Gasteiz: Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Saila. Hemen eskuragarri: https://3seuskadi.eus/wp-content/uploads/Informe_transformaciondigital_DEF_eu.pdf

Hirugarren Sektore Sozialaren Euskal Behatokia (2025). Euskadiko Hirugarren Sektore Sozialaren Liburu Zuria 2024. Vitoria-Gasteiz. Eusko Jaurlaritzako Ongizate, Gazteria eta Erronka Demografikoa Saila. Hemen eskuragarri: https://3seuskadi.eus/wp-content/uploads/2025/06/LibroBlanco2024_DEF_eu_com.pdf

Gomez Martín, S. (coord.) (2024). Brechas digitales en España El Índice de Inclusión Digital en el Acceso, el Uso y el Aprovechamiento (IDAUA). Barcelona: Fundación Ferrer Guardia. Hemen eskuragarri: https://www.ferrerguardia.org/web/content/122054?access_token=db9f23d6-8453-4ec0-8dcd-db574795c0af&unique=56404f98899f2cf15f83f3ccc9a4d82bff457fb8

Tena Eizagirre, A., Moreno Barrio, S., Gurpegui Ruiz, A. (2026). Tecnólogo/a social para el desarrollo de intervenciones sociales: una figura profesional necesaria en la Era Digital. Zerbitzuan, 87. zk., 117-125. Hemen eskuragarri: https://www.zerbitzuan.net/documentos/zerbitzuan/Tecnologoa_social_para_el_desarrollo.pdf